CHUYÊN  KHOA

BÁC SĨ CHUYÊN KHOA

MEDICINE

KINDS OF SPECIALTIES*/SPECIALITIES*

KINDS OF SPECIALISTS

nguyenphuoc vinhco

n g u y e n p h u o c v i n h c o

nguyễn phước vĩnh cố

& các cộng sự

a learner of the University of Google (U o G)

MEDICINE LÀ GÌ?

Theo Ralph Rickards trong Understanding Medical Terms (A Self-instructional Course) , ‘Từ medicine có nguồn gốc trực tiếp ở từ Latinh medicina và có nghĩa nghệ thuật hay khoa học phục hồi hay duy trì sức khỏe’. (The word medicine is derived directly from the Latin word medicina and means the art, or science of restoring and preserving health.)

Y học chia ra nhiều chuyên ngành được đặt tên bằng cách thêm hậu tố -LOGY vào gốc từ thích hợp (Many of the specialities into which medicine is divided are named by the addition of the suffixes -LOGY to the appropriate root.)

MỘT SỐ CHUYÊN KHOA VỚI HẬU TỐ: -LOGY /lədʒi/ & BÁC SĨ CHUYÊN KHOA VỚI HẬU TỐ  -LOGIST /lədʒɪst/

An(a)esthesio.logy /ˌanɪsˌθiːzɪˈɒlədʒi/: Chuyên khoa gây mê

An(a)esthesio.logist /ˌænəsˌθiziˈɑlədʒɪst/: Bác sĩ chuyên khoa gây mê

Andro.logy /ænˈdrɒlədʒɪ/: Nam khoa

Andro.logist /anˈdrɒlədʒist/: Bác sĩ nam khoa

Cardio.logy /ˌkɑːdiˈɒlədʒi/: Chuyên khoa khoa tim (mạch)

Cardio.logist /kɑː(r)diəʊlədʒɪst/: Bác sĩ tim mạch

Dermato.logy /ˌdɜː(r)məˈtɒlədʒi/: Chuyên khoa da liễu

Dermato.logist /ˌdɜ:(r)məˈtɒlədʒɪst/: Bác sĩ da liễu

Endocrino.logy /ˌendəʊkrɪˈnɒlədʒɪ/: Chuyên khoa nội tiết

Endocrino.logist  /ˌɛndəʊkrɪˈnɒlədʒist/: Bác sĩ nội tiết. Từ đồng nghĩa: Hormone doctor

Epidemio.logy /ˌepɪˌdiːmiˈɒlədʒi/: Chuyên khoa dịch tễ học

Epidemio.logist /ˌɛpɪdiːmɪˈɒlədʒɪst/: Nhà dịch tễ học/bác sĩ dịch tễ học

Gastro.entero.logy /ˌɡastrəʊɛntəˈrɒlədʒi/: Chuyên khoa tiêu hóa

Gastro.entero.logist /ˌɡastrəʊɛntəˈrɒlədʒist/: Bác sĩ chuyên khoa nội tiêu hóa

Geronto.logy /ˌdʒerɒnˈtɒlədʒi/: Lão học

Geronto.logist /ˌdʒerɒnˈtɒlədʒɪst/: Bác sĩ chuyên khoa lão học 

Gyn(a)eco.logy /ˌɡaɪnɪˈkɒlədʒi/: Phụ khoa

Gyn(a)eco.logist /ˌɡaɪnəˈkɑlədʒɪst/: Bác sĩ phụ khoa

Hepato.logy /ˌhɛpəˈtɒlədʒi /: Chuyên khoa gan mật

Hepato.logist /ˌhɛpəˈtɒlədʒɪst/: Bác sĩ chuyên khoa gan

H(a)emato.logy /ˌhiːməˈtɒlədʒi/: Chuyên khoa huyết học

H(a)emato.logist /ˌhiːməˈtɒlədʒɪst/: Bác sĩ huyết học

Immuno.logy /ˌɪmjuˈnɒlədʒi/: Chuyên khoa miễn dịch học

Immuno.logist /ˌɪmju’nɑlədʒɪst/: Bác sĩ chuyên khoa miễn dịch

Laryngo.logy /ˌlærɪŋˈɡɒlədʒɪ/: Chuyên khoa họng, thanh quản học

Laryngo.logist /ˌlarɪŋˈɡɒlədʒɪst/: Bác sĩ thanh quản

Neonato.logy /ˌniːəʊnəˈtɒlədʒɪ/: Chuyên khoa nhi sơ sinh

Neonato.logist /ˌniːəʊnəˈtɒlədʒist/: Bác sĩ chuyên khoa nhi sơ sinh

Nephro.logy /nɛˈfrɒlədʒi/: Chuyên khoa thận học

Nephro.logist /nɪˈfrɒl.ə.dʒɪst/: Bác sĩ chuyên khoa thận

Neuro.logy /njʊˈrɒlədʒi/: Chuyên khoa thần kinh

Neuro.logist /njʊˈrɒlədʒɪst/: Bác sĩ chuyên khoa nội thần kinh

Odonto.logy /ˌəʊdɒnˈtɒlədʒi/, /ˌɒdɒnˈtɒlədʒi/: Chuyên khoa răng

Odonto.logist /ˌəʊdɒnˈtɒlədʒɪst/,  /ˌɒdɒnˈtɒlədʒɪst/: Nhà nghiên cứu nha khoa

Onco.logy /ɒŋˈkɒlədʒi/: Chuyên khoa ung thư

Onco.logist /ɒŋˈkɒlədʒɪst/: Bác sĩ chuyên khoa ung thư

Ophthalmo.logy /ˌɒfθælˈmɒlədʒi/, /ˌɒpθælˈmɒlədʒi/: Chuyên khoa mắt

Ophthalmo.logist /ɔfθæl´mɔlədʒist /: Bác sĩ mắt

Oto.rhino.laryngo.logy /ˌəʊtəʊraɪnəʊlærɪŋˈɡɒlədʒi/: Chuyên khoa tai mũi họng

Oto.rhino.laryngo.logist/ˌəʊtə(ʊ)ˌrʌɪnəʊˌlarɪŋˈɡɒlədʒɪst/: Bác sĩ tai mũi họng

Procto.logy /prɒkˈtɒlədʒi/: Chuyên khoa hậu môn – trực tràng

Procto.logist /ˌprɔ’ktɑləɡɪst/: Bác sĩ chuyên khoa hậu môn – trực tràng

Pulmono.logy /ˌpʌlmənˈɒlədʒɪ/: Chuyên khoa phổi

Pulmono.logist /ˌpʌlməˈnɒlədʒɪst//ˌpʊlməˈnɒlədʒɪst/: Bác sĩ chuyên khoa phổi

Radio.logy /reɪdiˈɒlədʒi/: Chuyên khoa X quang

Radio.logist /reɪdɪˈɒlədʒɪst/: Bác sĩ X-quang

Rheumato.logy /ˌruːməˈtɒlədʒi/: Chuyên khoa thấp khớp

Rheumato.logist /ˌruːməˈtɒlədʒist/: Bác sĩ chuyên khoa thấp khớp

Traumato.logy /ˌtrɔːməˈtɒlədʒɪ/: Chuyên khoa chấn thương

Traumato.logist/ˌtrɔːməˈtɒlədʒist/: Bác sĩ chuyên khoa chấn thương

Uro.logy /jʊˈrɒlədʒi/: Chuyên khoa ngoại niệu

Uro.logist /jʊəˈrɒlədʒɪst/: Bác sĩ chuyên khoa tiết niệu –  sinh dục

CHUYÊN KHOA VỚI HẬU TỐ: -IATRY /ˈaɪətri/ & BÁC SĨ CHUYÊN KHOA VỚI HẬU TỐ  -IATRIST /aɪətrɪst/  

Các chuyên khoa khác được đặt tên bằng cách thêm những hậu tố -IATRY, hay -IATRICS vào gốc từ thích hợp (Other branches of  medicine are named by the addition of the suffixes –IATRY, -IATRICS to the appropriate root.)

Psych.iatry /saɪˈkaɪəˌtri/: Tâm thần học, khoa tâm thần

Psych.iatrist/saɪˈkaɪətrɪst/: Bác sĩ chuyên khoa tâm thần 

Pod.iatry /pəˈdaɪətri/ (Anh Mỹ): Túc khoa, khoa nghiên cứu về chân

Pod.iatrist /pou´daiətrist/: Bác sĩ điều trị bàn chân

CHUYÊN KHOA VỚI HẬU TỐ: -IATRICS /iˈatrɪks/, /iˈætrɪks/ & BÁC SĨ CHUYÊN KHOA VỚI HẬU TỐ  -IATRICIAN / iˈætrɪʃn/  

Ger.iatrics /ˌdʒeriˈætrɪks/: Lão khoa

Ger.iatrician /ˌdʒeriəˈtrɪʃn/: Bác sĩ  lão khoa

P(a)ed.iatrics /ˌpiːdiˈætrɪks/: Nhi khoa

P(a)ed.iatrician /ˌpidiəˈtrɪʃən or ˌpɛdiəˈtrɪʃən /: Bác sĩ nhi khoa

NỘI KHOA & NGOẠI KHOA

NỘI KHOA (INTERNAL MEDICINE)

Cuối cùng, cũng cần nói thêm có hai ngành quan trọng của y học nhưng thuật ngữ của chúng lại không được đặt tên bằng cách thêm một hậu tố vào một gốc từ thích hợp như trên, ấy là ‘Nội khoa’ mà tương đương ở tiếng Anh là ‘internal /ɪnˈtɜː(r)n(ə)l/ medicine’. Theo từ điển Longman Lexicon of Contemporary English (1985) thì thuật ngữ ‘medicine’ ngoài nghĩa là ‘the science and practice of treating and understanding disease and other bodily disorders’( ngành y khoa) thì có thêm một nghĩa nữa ‘the part of that science which uses medicines not the part which uses surgery (nội khoa) như ví dụ:

– He is studying medicine (đang học ngành y) at the university.

– He is qualified (có trình độ chuyên môn) in both medicine (nội khoa) and surgery (ngoại khoa).

Trong các văn bản, người ta tránh dùng thuật ngữ ‘medicine’ với nghĩa ‘khoa nội’ vì sợ có sự nhầm lẫn.

NGOẠI KHOA (SURGERY)

Thuật ngữ ‘surgery’ (ngoại khoa) bắt nguồn ở từ Hy lạp ‘CHEIR’ có nghĩa ‘bàn tay’ và ‘ERGON’, có nghĩa ‘công việc’ thay cho từ Anh ngữ đầu tiên ‘CHIRURGERY’. Một từ điển điện tử định nghĩa ‘surgery’ là ‘Surgery is a branch of medicine that solves health problems by operating on the body, or the process of having an operation, or is a location where such an operation is performed.’ (Phẫu thuật là một chuyên khoa giải quyết các vấn đề sức khỏe bằng phẫu thuật trên cơ thể, hoặc quá trình phẫu thuật, hoặc là một nơi cuộc phẫu thuật như thế được thực hiện.)

Hiện nay, ngành ‘ngoại khoa’ đã có thêm các chuyên ngành như:

– Neuro.surgery /ˈnjʊərəʊsɜːdʒər/: Ngoại thần kinh, phẫu thuật thần kinh.

– Orthopedic /ˌɔːθəˈpiːdɪk/ surgery: Ngoại chỉnh hình.

– Plastic surgery /ˌplæstɪk ˈsɜːdʒəri/: Phẫu thuật tạo hình

-Thoracic /θɔːˈræsɪk/ surgery: Ngoại lồng ngực

SẢN KHOA (OBSTETRICS)

Định nghĩa đầu tiên của ‘obstetrics’ là ‘thuật đỡ đẻ’ (the science of midwifery) có nguồn gốc từ tiếng Latinh hiện đại ‘obstetricus’ có nghĩa là ‘thuộc về cô mụ’ từ gốc từ ‘obstetrix’ (midwife) . Obstetr.ic /əbˈstetrɪk/ (thuộc về sản khoa), obstetric.ian (bác sĩ sản khoa) và obstetrics (sản khoa). Hiện nay ở Việt nam, ta thấy ‘phụ khoa’ thường gộp chung với ‘sản khoa’ thành ‘khoa phụ sản’ và tương đương ở tiếng Anh là ‘Obstetr.ics and gyn(a)eco.logy’ thường được viết tắt thành ‘OB-GYN’.

LƯU Ý:

*Specialty là một từ được dùng trong tiếng Anh của người Mỹ (American English)

*Speciality được dùng trong tiếng Anh của người Anh (British English). Trong y khoa cả ‘specialty’ và ‘speciality’ đều được dùng.

CẤU TRÚC DÙNG ĐỂ GIỚI THIỆU NGHỀ NGHIỆP & CHUYÊN KHOA

– I am a(n)+ (từ ngữ chỉ bác sĩ chuyên khoa) an(a)esthesiologist, neurologist …

– I am a specialist in + (từ ngữ chỉ chuyên khoa) an(a)esthesiology, neurology, maxillofacial surgery …

– I specialize in + (từ ngữ chỉ chuyên khoa) an(a)esthesiology, neurology …

Tài Liệu Tham Khảo

Từ điển

1. Oxford Collocation Dictionary . 2002. OUP.

2. Longman  language Activator. 1993. Longman.

3. Từ Điển Anh Việt theo Chủ Điểm. 1993.  Tác giả: Chu Xuân Nguyên & Đoàn Minh. NXB KHXH Hà Nội.

Sách

1. Ann Ehrlich & Carol L. Schroeder. 2013. Medical Terminology for Health Professions. Seventh Edition.

2.  Dinh Van Nguyen. 2016. Communication in English for Vietnamese Health Professionals.  VietMD Publishing.

3. Eric H. Glendinning & Ron Howard. 2007. Professional English in Use. CUP.

4. J Patrick Fisher & Nancy P. Hutzell. 1999. Thuật Ngữ Y Học Căn Bản (người dịch: BS Đặng Tuấn Anh). NXB Y Học.

An Khê, Thanh Khê, Đà Nẵng 16 tháng 6 năm  2023